Fatma BOSTAN ÜNSAL
Hak İnisiyatifi Derneği Genel Başkanı

KÜRT MESELESİNİN İNSAN HAKLARI VE ADALET TEMELLİ ÇÖZÜMÜNE YÖNELİK ÇALIŞTAY SONUÇ BİLDİRGESİ

1. Devletten/Hükümetten Beklentiler

• Kürt meselesinin çözümüne dair başlatılan sürecin “yasal güvence” altına alınması, barışın bir daha kesintiye uğramayacağı bir toplumsal mutabakat zemininin oluşturulması.
• TMK’nın (Terörle Mücadele Kanunu), cebir ve şiddet içermeyen söylem ve eylemlerin terör sayılamayacağı hususu göz önünde bulundurularak, AB standartlarında yeniden düzenlenmesi.
• Anadilinde eğitimin anayasal güvenceye alınması, sadece Kürtler için değil ülkedeki tüm halklar için anadilinde eğitimin bir hak olarak tanınması.

• Kürtçenin resmi dil olarak tanınması, kamusal alanda ve yerel yönetimlerde kullanımı için anayasal düzenleme yapılması.
• Türkçeleştirilmiş köy, şehir ve coğrafi yer adlarının Kürtçe orijinalleri ile değiştirilmesi.
• Vatandaşlık tanımının etnik temelli değil, eşit yurttaşlık temelinde yeniden yapılması.
• Devletin “Terörsüz Türkiye” gibi dışlayıcı ve kriminalize edici söylemlerden vazgeçmesi; barışçıl sürecin meşruiyetini tanıyan çoğulcu bir dilin benimsenmesi.
• Yerel yönetimlere kayyum atanması ile ilgili yasal düzenlemelerin iptal edilmesi. Kayyum politikalarına son verilerek, yerel yönetimlerin halk iradesiyle şekillenmesi ve seçilmiş temsilcilerin görevden alınmasına dönük antidemokratik uygulamaların kaldırılması.
• Dağdaki ve yurtdışındaki örgüt mensuplarının geri dönüşlerinin sağlanarak, topluma entegrasyonuna dair kapsamlı bir düzenleme ve toplumsal destek mekanizmasının oluşturulması.
• Köy koruculuğu sisteminin kaldırılması. Korucuların toplum yararına hizmet sunan kamu kurumlarında istihdamlarının sağlanması.
• Mahmur Kampındaki göçmenlerin vatandaşlık ve statü sorunu yaşamadan geri dönüşlerini mümkün kılacak yasal düzenlemelerin yapılması.
• Köy boşaltmalarının ve zorla yerinden etmelerin araştırılması için bir “Hakikat Komisyonu” kurulması, yerinden edilenlerin maddi-manevi kayıplarının yeniden tespit edilerek zararlarının tazmin edilmesi.
• Ekonomik kalkınma politikalarında pozitif ayrımcılık ilkesinin işletilmesi. Özellikle Kürt illerinde üretime dayalı kooperatif modellerinin desteklenmesi.
• Eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerde bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi.
• Kürtler için tarihsel birer figür olan kişilerin (örneğin Seyyid Rıza, Şeyh Said, Said Nursi) mezar yerlerinin açıklanması.
• Kültürel haklara dönük yasaklayıcı uygulamaların son bulması. Kürt tarihine ilişkin anlatıların eğitim müfredatına ve kamuya açık tartışmalara dahil edilmesi. Kürtlere yönelik dışlayıcı olan resmi tarih tezinden vazgeçilmesi. Bu kapsamda Kürt halkının varlığını inkar eden, asimilasyonu meşrulaştıran tüm akademik tezlerin, yayınların ve resmi belgelerin tekzip edilmesi.
• Sürece resmi bir isim verilmesi; bu isimle birlikte TBMM bünyesinde bir “komisyon” kurulması. Komisyonun “yasa” ile kurulması.
• Geçmişte yürütülen Küçük Millet Meclisi benzeri kolektif yapıların yeniden kurulması. Bu yapılar gözetiminde barış sürecinin yürütülmesi.
• Sosyal medyada artan ırkçı ve ayrımcı içeriklere karşı bir “Nefret Söylemini İzleme ve Araştırma Ağı” kurulması, bu ağın kamu otoriteleriyle birlikte çalışması.
• Tribün liderleri, kültürel aktörler, medya ve sanat alanında faaliyet yürüten kişi ve kurumların barış sürecine aktif bir şekilde katılımlarının teşvik edilmesi.
• Örgütle irtibatlı, iltisaklı gibi muğlak kavramlarla KHK ile kamu görevinden atılan kişilerin görevlerine dönüşlerinin sağlanması.
• Barış Akademisyenlerinin görevlerine dönüşlerinin sağlanması
• Haklarında AİHM tarafından ihlal kararları bulunan Selahattin Demirtaş, Osman Kavala gibi kişilerin derhal serbest bırakılması.
• Sivil toplum örgütlerinin aktif bir şekilde barış ve silahsızlanma sürecine katılımlarının sağlanması. Mecliste kurulacak komisyonda sivil toplum örgütlerinin dahil edilmesi.
• Kürt Meselesinin çözümünde yer alan sivil aktörlerin yasal güvenceye alınması.

2. Örgütten Beklentiler

• Şiddetin tamamen terk edilmesi, silahların bırakılması ve bu sürecin şeffaf bir şekilde kamuoyuna açık yürütülmesi.
• Örgüt mensuplarının topluma entegrasyonu için örgüt tarafından da destekleyici adımlar atılması.
• Çocuk yaşta örgüte katılmış bireylerin durumuna özel bir hassasiyet gösterilmesi, bu kişilerin rehabilitasyonu için işbirliği yapılması.
• Diyarbakır anneleri gibi kayıp yakını eylemlerinin kriminalize edilmemesi, bu ailelerin çocuklarına ilişkin şeffaf bilgilendirme yapılması.
• Sivil alanla bağ kurma ve taleplerin meşru bir zemin üzerinden kamuoyuna sunulması.
• Demokratik çözüm süreçlerine ve sivil toplumla kurulan ilişkilere zarar veren eylemlerden kaçınılması.
• Sürece dahil olan diğer aktörlerle açık, saygılı ve barışçıl bir diyalogun sürdürülmesi.

3. Hak İnisiyatifi Olarak Yaptıklarımız

• Sürece dair geçmiş yıllarda yapılan tüm çözüm ve barış girişimlerini izledik, analiz ettik ve bu deneyimlerden beslenen bir perspektif geliştirdik.
• Barış dilinin güçlenmesi için çeşitli kurumlarla lobi faaliyeti yürüttük, yerel ve ulusal aktörlerle temasa geçtik.
• Şiddetsizlik ilkesini esas alan açıklamalar, ziyaretler ve raporlamalar yaparak kamuoyu oluşturduk.
• Sivil toplum ağlarıyla iletişimde kalarak demokratik siyaset alanının genişlemesi yönünde katkı sunduk.

4. Hak İnisiyatifi Olarak Yapacaklarımız

• Kürt meselesinin çözümüne dair toplumsal hafızayı güçlendirmek amacıyla panel, forum, belgesel ve kamu spotları düzenleyeceğiz.
• Kadın ve gençlik örgütleriyle ortak kampanyalar geliştirerek barışın toplumsallaşmasına katkı sunacağız.
• Yerel inisiyatiflerle işbirlikleri geliştirip, barış dilinin güçlenmesi için kamuoyuna yönelik görünürlük çalışmaları yapacağız.
• Sürece dair sözü olan tüm kişi ve kurumlarla düzenli iletişim ve ortaklaşma zeminleri yaratacağız.

1.Ders: Toplumsal Yaşam ve İnsan Hakları (03.05.2025  saat 14:00)

Wek parêzvanên mafên mirovan armanca me; di bin banê civaka sivîl de nirxên hevpar ên mirovahiyê yên wek ‘edalet, azadî, aştî û biratiyê biparêzin. Me, wek nûnerekî girîng ê kevneşopiya tevgera mafên mirovan a li Tirkiyeyê, “Kî dibe bila bibe li dijî zalim, li cem mazlûm” ji xwe re kirîye şîar. Me li dijî her cure zilm û zordariya ku mirovan ji mirovtîyê derdixe têkoşîn daye. Em careke din diyar dikin ku di bin rêberîya mirovahîya mezina ku Îslamîyet e û nirxên hevparên mirovahîyê de bilindkirina rûmeta mirovahiyê wek peywir dibinin.  Em wek tevgereke mafên mirovan, di warê aştî û diyalogê de ku ji bo bidawîkirina şerê siyasî yê çekdarî ku bi dehan sal in li welatê me berdewam dike biqede û ji bo naskirina mafan, ji bo pêkanîna aştî û dadmendiyê çi pêwîst bûye me kirîye û  me tu carî xwe ji  berpirsyariyên xwe dûr nexistine û em xwe dûr naxin jî.

Em diyar dikin ku di vê çarçoveyê de, di vê dema krîtîk de, yek ji pirsgirêkên herî girîng ên welatê me Pirsa Kurd ku dîsa di rojevê de ye, gotinên me hene, emê bêjin. Em xwe wek berdewamiya Forumên Kurd dibînin ku ya yekem di sala 1992an de û ya duyem jî di sala 2012an de hat lidarxistin. Di Foruma xwe ya 3’emîn a Kurd de, em ê di çarçoweya derdoreke diyalogê ya demokratîk, şefaf û berfireh de nêrînên pispor ên cihêreng bînin cem hev. Bi mijarên cuda li ser ji nû ve çareseriya Pirsa Kurd nîqaş bikin. Di vê civîna girînga ku wê gavên ji bo aştiya civakî, ‘edalet û biratiyê bên avêtin dê bên nîqaşkirin, ji bo di pêşerojê de avakirina  civakek aramtir alîkariyên we yên giranbuha wê gotina me xurtir bike û biryar, hêvî û wêrekîya me zêdetir bike. Emê li foruma xwe bi amadebûna we rûmetdar bin.

Ji bo agahdariyê bernameya me di pêvekê da ye.

KOMELA ÎNÎSÎYATÎFÊ YA HEQ

FORUMA KURD YA 3’EMÎN

DÎYARBEKIR

15’ê Sibat’a2025’an Şemî

09.30- 10.00 Hevnasîn/ Qeyd

10.00/10.45 Axaftinên Destpêkê

RÛNİŞTİNA 1’EMÎN: 11.00- 13.30

Di Prosesa Tarîxê da, Veguherîna Kêşeya Kurd;  Fêmkirin û Jêfêmkirina Wê

1. Bekir Biçer
2. Yusuf Ekinci
3. Sıtkı Zilan
4. Serhat Özdilli

Moderator: Medine Kılıç

Yên Muzakerevan: Mehmedi Öztoprak, Burhan Aksoy

13.00-14.00 Firavîn û Bêhnvedan

RÛNİŞTİNA 2’EMÎN 14.00-16.00

Di Binê Tesîra Pêşveçûnên Rojane da, Sîyaset Divê li Kêşaya Kurd Çawa Binêre?

1. Ömer Faruk Gergerlioğlu
2. Mümtazer Türköne
3. Diba Keskin
4. Mehmet Emin Ekmen
5. Ahmet Kaya

Moderator: Adem Kılıç

Yên Muzakerevan: Atalay Şahin, Recep Karagöz

16.00-16.30  Bêhnvedan

RÛNİŞTİNA 3’EMÎN 16.30- 18.30

Di Kêşeya Kurd da, Cîyê Civaka Sivîl/ Camî’aya Îslamî û Pêşnîyarê Wan Ên Çareserîyê

1. Emine Uçak Erdoğan
2. Vahdettin Kaygan
3. Metin Karabaşoğlu
4. Abdullah Şahin

Moderator: Oktay Tatlıcıoğlu

Yên Muzakerevan: Suphi Uğur Çörekçi, Şeyhmus Özbekli

16’ê Sibat’a 2025’an Yekşemî

RÛNİŞTİNA 4’EMÎN 10.00-12.00

Di Çarçova Azadî û ‘Edalet û Mafan da, Fikirîna Ji nû ve ya Kêşeya Kurd

1. Hüseyin Sarıgül
2. Mehmet Akif Koçer
3. Seher Akçınar
4. Ali Bulaç
5. Fahrettin Dağlı

Moderator: Şakir Çalışkan

Yên Muzakerevan: Mehmetcan Çağlayan, İzzet Saldamlı

12.00-13.00  Firavîn û Bêhnvedan

RÛNİŞTİNA 5’EMÎN 13.00-15.00

Ji nû ve Hewildana Çareserîya Kêşeya Kurd

Hêvî /  Rîsk / Fersend

1. Reha Ruhavioğlu
2. Kadrican Mendi
3. Salim Orhan
4. Sinan Kızılkaya

Moderator:  M. Ali Devecioğlu

Yên Muzakerevan: Ahmet Faruk Ünsal, Selahattin Çoban

15.00-15.30  Bêhnvedan

15.30-16.30 Beyannameya Dawîyê, Daxuyanîya Çapemenîyê, Bidawîkirin

15-16 ŞUBAT 2025/ 15-16’e Sibat’a 2025’an

DÎYARBEKIR/AMED

Hola DTSO’yê (Odeya Pîşesazî û Tîcaretê Ya Amedê )

Taxa Kooperatîfan, Kolana Akkoyunlu’yê; No 15. 21100 Yenîşehîr/ AMED

Bu kapsamda ülkemizin en önemli sorunlarından birisi olan Kürt Meselesinin çözümüne yönelik adımların yeniden gündeme geldiği bu kritik dönemde söyleyecek sözümüz olduğunu belirtiyoruz. Kendimizi, ilki 1992’de ikincisi ise 2012’de düzenlenen Kürt Forumlarının geleneğinin devamı olarak görüyoruz. Kürt Meselesinin tarihsel bağlamda nasıl değişip dönüştüğü ve kavramsallaştığı; ülkemiz ve orta doğudaki gelişmeler başta olma üzere, siyasetin Kürt Meselesine nasıl baktığı; sivil toplumun/İslami camianın Kürt Meselesindeki yerinin ve çözüm önerilerinin neler olduğu; hak, adalet ve özgürlükler bağlamında Kürt Meselesine yeniden nasıl yaklaşılabileceği; yeni çözüm sürecinde Kürt Meselesinde fırsat ve risklerin neler olduğu, önceki çözüm süreçlerinde ne tür dersler alınabileceği gibi ana konuları tartışacağımız “Hak İnisiyatifi 3. Kürt Forumu”na sizleri davet etmekten onur duyuyoruz.

15-16 Şubat 2025 tarihlerinde Diyarbakır’da düzenleyeceğimiz Forumumuza, alanında uzman farklı görüşlerin bir araya gelerek demokratik, şeffaf ve kapsayıcı bir diyalog ortamı çerçevesinde Kürt Meselesinin yeniden çözümü masaya yatırılacaktır.  Toplumsal barış, adalet ve kardeşlik için atılacak adımların tartışılacağı bu önemli buluşmada, sizlerin değerli katkıları sözümüze güç verecek, yarınlara daha iyi ülke bırakma konusundaki azmimizi, ümidimizi ve cesaretimizi artıracaktır.

Saygılarımızla

Program akışı aşağıda belirtildiği gibidir.

HAK İNİSİYATİFİ DERNEĞİ 3. KÜRT FORUMU/ DİYARBAKIR

15 ŞUBAT 2025 CUMARTESİ

09.30-10.00: Tanışma/Kayıt

10.00-10.45: Açılış Konuşmaları

1.Oturum: 11.00-13.00

Kürt Meselesinin Tarihsel Süreçte Dönüşümü ve Anlama/Anlaşılma Çabası

Bekir Biçer
Yusuf Ekinci
Sıtkı Zilan
Serhat Özdilli
Moderatör: Medine Küçük

Müzakereci: Mehmedi Aktoprak, Burhan Aksoy

13.00-14.00:Öğle Yemeği/Mola

2. Oturum: 14.00-16.00
Güncel Gelişmeler Işığında Siyaset Kürt Meselesine Nasıl Bakmalı?

Ömer Faruk Gergerlioğlu
Mümtazer Türköne
Diba Keskin
Mehmet Emin Ekmen
Ahmet Kaya
Moderatör: Adem Kılıç

Müzakereci: Atalay Şahin, Recep Karagöz

16.00-16.30: Mola

3. Oturum: 16.30-18.30
Kürt Meselesinde Sivil Toplumun/İslami Camianın Yeri ve Çözüm Önerileri

Emine Uçak Erdoğan
Vahdettin Kaygan
Metin Karabaşoğlu
Abdullah Şahin
Moderatör: Oktay Tatlıcıoğlu

Müzakereci: Suphi Çörekçi, Şeyhmus Özbekli

16 ŞUBAT 2025 PAZAR

4. Oturum: 10.00-12.00
Hak, Adalet ve Özgürlükler Bağlamında Kürt Meselesini Yeniden Düşünmek

Hüseyin Sarıgül
Mehmet Arif Koçer
Seher Akçınar
Ali Bulaç
Fahrettin Dağlı
Moderatör: Şakir Çalışkan

Müzakereci: Mehmet Can Çağlayan, İzzet Saldamlı

12.00-13.00: Öğle Yemeği/Mola

5. Oturum: 13.00-15.00
Yeniden Kürt Meselesini Çözme Girişimi: Beklentiler/Riskler/Fırsatlar

Reha Ruhavioğlu
Kadrican Mendi
Salim Orhan
Sinan Kızılkaya
Moderatör: M. Ali Devecioğlu

Müzakereci: Ahmet Faruk Ünsal, Selahattin Çoban

15.00-15.30: Mola

15.30-16.30: Sonuç Bildirgesi, Basın Açıklaması ve Kapanış

Katılım gösteren, katkı sunan herkese teşekkür ediyoruz.

1.Ders: İnsan Haklarına Giriş, “İnsan’ın Hakları”na Kavuşma/Kavuşamam Macerası (11.10.2024  saat 19:00)

Başvuru için lütfen tıklayınız.

Feray Salman, 15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL ve devamındaki süreçte mağdurların ve yakınlarının hukuk ve iş güvencelerinin de ellerinden alındığı, çıkarılan kanun hükmünde kararnameler ile binlerce kamu personelinin işten çıkarıldığı,  binlerce kişi hakkında  adli işlem yapıldığı, halen yüz binden fazla soruşturma, kırk sekiz binden fazla davanın bulunduğu,  hak ihlallerinin sivil ölüm boyutuna ulaştığı, bu zorlu ve milyonlarca mağdur yaratan ‘adalet arayışı’ sürecini değerlendirdi. Katılımcıların katkıları ile sorunlara ilişkin çözüm önerileri ele alındı.

h

İnsan Hakları Ortak Platformundan Feray Salman, “OHAL uygulamalari Sonrasinda Adalet Arayisinda Neredeyiz?” başlığı ile konuğumuz olacak.
İlgilileri bekleriz

🗓12 Aralık pazartesi
⏰18:00
🌐Hak İnisiyatifi Genel Merkezi
Adres: Kızılay Mahallesi, Necatibey Cad. No:19/28, Çankaya/Ankara

6 Haziran 2020 saat 20:00’deki programımızda konuklarımız; Başlangıç Kolektifi aktivisti Zafer Ülger ve akademisyen Ammar Kılıç olacak.

Yayınımızı şu linkten izleyebilirsiniz:

https://www.youtube.com/watch?v=7_cBE5w3G9M